Η εκπαίδευση που αλλάζει ζωές
Οι μοντεσσοριανές αξίες
Η Μοντεσσόρι μας μιλά για αξίες που αποτελούν μέρος της ανθρώπινης κληρονομιάς μας· αξίες που δεν καθορίζονται από μια κοινωνία ή ένα νομικό πλαίσιο, αλλά πηγάζουν από την ίδια την φύση. Μας λέει ότι γεννιόμαστε με αγάπη για τον συνάνθρωπο, με φυσική ευγένεια, καλοσύνη και συμπόνια. Πίστευε ότι η αίσθηση της ελευθερίας, της αυτοπειθαρχίας και της ευθύνης είναι έμφυτες στον άνθρωπο. Ότι η ευγνωμοσύνη και ο σεβασμός εκφράζονται αυθόρμητα όταν το άτομο μεγαλώνει μέσα σε ένα περιβάλλον που ευνοεί την ανάπτυξη και ενθαρρύνει τη δημιουργία.
Αυτό ακριβώς παρατηρούμε καθημερινά στα νηπιαγωγεία και στα σχολεία μας: παιδιά που εκφράζουν συναισθήματα τα οποία σπάνια συνδέουμε με την παιδική ηλικία, επειδή συχνά θεωρούμε το παιδί μικρό και ανώριμο. Κι όμως, βλέπουμε παιδιά που εκδηλώνουν ευγένεια, υπευθυνότητα και βαθιά κοινωνική ευαισθησία, διάθεση να συνεργαστούν και να υπακούσουν — στοιχεία που μας εκπλήσσουν και, ταυτόχρονα, μας συγκινούν.
Ως Μοντεσσοριανοί παιδαγωγοί, επιδιώκουμε, σε κάθε βαθμίδα της εκπαίδευσης, να προσφέρουμε στα παιδιά την ευκαιρία να βιώνουν καθημερινά, με φυσικό και αβίαστο τρόπο, τις αξίες που δίνουν νόημα στην ανθρώπινη ζωή. Μόνο τότε οι αξίες αυτές ριζώνουν βαθιά μέσα τους και γίνονται ένα αυθεντικό και αναπόσπαστο μέρος της προσωπικότητάς τους. Χάρη στο παιδί, ριζώνει μέσα μας η ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο – μια πιο όμορφη ζωή με μια πιο γαλήνια ψυχή.
Οι βαθμίδες της εκπαίδευσης:
Η εκπαίδευση στην Μοντεσσοριανή προσέγγιση διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία του παιδιού.
Οι Μοντεσσοριανοί Παιδαγωγοί για το παιδί 0-3 ετών ονομάζονται “Βοηθοί Βρεφικής Ηλικίας” (Αssistants to Infancy). Oι Βοηθοί Βρεφικής Ηλικίας εκπαιδεύονται ώστε να μπορούν να στηρίξουν και να βοηθήσουν τη μητέρα να προετομάσει το περιβάλλον του σπιτιού της πριν την γέννηση του παιδιού, να είναι παρόντες στην γέννα, και να στηρίζουν την σχέση μητέρας και παιδιού τους πρώτους κρίσιμους μήνες. Προετοιμάζονται επίσης ώστε αργότερα να δημιουργήσουν το κατάλληλο περιβάλλον για το παιδί που εξερευνά μπουσουλώντας (τη Φωλιά/Nido) , και στη συνέχεια το περιβάλλον για το παιδί που αρχίζει να περπατά, να μιλά, και να αναπτύσσει ικανότητες που του επιτρέπουν να συνεισφέρει και να συμμετάσχει σε μια διευρυμένη κοινότητα (Βρεφική Κοινότητα/Infant Community).
Οι Μοντεσσοριανοί Παιδαγωγοί για το παιδί 3-6 ετών, εκπαιδεύονται ώστε να γνωρίζουν τα χαρακτηριστικά των παιδιών αυτής της ηλικίας και να μπορούν να στηρίξουν τις αναπτυξιακές τους ανάγκες δημιουργώντας τα κατάλληλα περιβάλλοντα για το σπίτι αλλά και για το παιδικό σταθμό/νηπιαγωγείο (Σπίτι των Παιδιών/Casa dei Bambini). Εισάγονται στο μοντεσσοριανό παιδαγωγικό υλικό για την ανάπτυξη της αισθητηριακής αντίληψης, της γλώσσας, των μαθηματικών και στοιχείων του πολιτισμού όπως γεωγραφία, βοτανολογία, ζωολογία, τέχνη μουσική, κ.λ.π, μέσω υλικού που απευθύνεται στις αισθήσεις του παιδιού. Μαθαίνουν επίσης πώς το υλικό για της δραστηριότητες της Καθημερινής Ζωής βοηθάει το παιδί να κάνει επιλογές να παιρνει αποφάσεις, να λύνει προβλήματα, ώστε να μπορει να λειτουργήσει ανερξάρτητα και να προσφέρει με αυτοπεποίθηση στην διευρυμένη κοινότητά του.
O Moντεσσοριανοί Παιδαγωγοί για το παιδί 6-12 ετών, ανταποκρινόμενοι στις κοινωνικές ευαισθησίες και τα ενδιαφέροντα των παιδιών σε αυτό το στάδιο ανάπτυξης, εκπαιδεύονται πώς να εισάγουν τα παιδιά στον πολιτισμό τους, μέσω της φαντασίας και της λογικής σκέψης – χαρακτηριστικά που έχουν πλέον αναπτύξει. Τα παιδιά αυτής της ηλικίας που διψούν να μάθουν για το Σύμπαν, γίνονται όλο και πιο ανεξάρτητοι μαθητές, εξερευνώντας τον κόσμο γύρω τους και δουλεύοντας πάντα σε μικρές ομάδες. Ο ενήλικας έχει τον ρόλο να αφυπνίσει και να εμπνεύσει το ενδιαφέρον των παιδιών, κατευθύνοντάς τα προς τα βιβλία και άλλες πηγές, ώστε να βρούν μόνα τους τις πληροφορίες που αναζητούν, και μετά να μοιραστούν όσα έμαθαν με την ευρύτερη ομάδα. Αυτή η ειδική εκπαίδευση ονομάζεται Κοσμική Εκπαίδευση.
Oι εκπαιδευτές για τα παιδιά 12-18 ετών διαφέρουν από όλους τους άλλους – πρόκειται για ειδικούς καθηγητές, που ειδικεύονται σε διάφορους τομείς, και εκπαιδεύονται για ένα μικρό χρονικό διάστημα, κυρίως στην ψυχολογία και τις ανάγκες του εφήβου. Με αυτό τον τρόπο, εισάγουν το μάθημά τους στους έφηβους με βιωματικό τρόπο, που έχει απτό και άμεσο αποτέλεσμα. Το προετοιμασμένο περιβάλλον για τον έφηβο, που ιδανικά βρίσκεται μέσα στην φύση, τον ανεξαρτοποιεί όλο και περισσότερο, αναλαμβάνοντας ευθύνες που τον προετοιμάζουν ώστε να ανταποκριθεί στις προκλήσεις τις ζωής, μέσα στην κοινωνία στην οποία σταδιακά εντάσσεται. Η Μοντεσσόρι ονόμασε αυτά τα παιδιά Erdkinder – Παιδιά της Γης.
H Μοντεσσοριανή προσέγγιση στην Άνοια, την Αναπηρία και την Τρίτη Ηλικία:
“Η άνοια μπορεί να δημιουργήσει αισθήματα απαξίωσης και δυστυχίας και ο τρόπος λειτουργίας των γηροκομείων συχνά μειώνει δραματικά την ανεξαρτησία και την αξιοπρέπειa των ηλικιωμένων. Η μοντεσσοριανή προσέγγιση μπορεί να βελτιώσει θεαματικά την κατάστασή τους συνολικά και να τους δώσει και πάλι την δυνατότητα να κάνουν πράγματα οι ίδιοι, ώστε να μην χρειάζεται να τους κάνουν τα πάντα οι άλλοι… Ας τους προσφέρουμε και πάλι αξιοπρέπεια και ανεξαρτησία.”
Αnne Κelly Head of MDDA Subcommittee,
Association Montessori Internationale